1p15sc.md (7280B)
1 Sunt qui Deum instar hominis corpore et mente constantem atque passionibus 2 obnoxium fingunt sed quam longe hi a vera Dei cognitione aberrent, satis ex jam 3 demonstratis constat. Sed hos mitto : nam omnes qui naturam divinam aliquo modo 4 contemplati sunt, Deum esse corporeum negant. Quod etiam optime probant ex eo 5 quod per corpus intelligimus quamcunque quantitatem longam, latam et profundam, 6 certa aliqua figura terminatam, quo nihil absurdius de Deo, ente scilicet 7 absolute infinito, dici potest. Attamen interim aliis rationibus quibus hoc idem 8 demonstrare conantur, clare ostendunt se substantiam ipsam corpoream sive 9 extensam a natura divina omnino removere atque ipsam a Deo creatam statuunt. Ex 10 qua autem divina potentia creari potuerit, prorsus ignorant; quod clare ostendit 11 illos id quod ipsimet dicunt, non intelligere. Ego saltem satis clare meo quidem 12 judicio demonstravi (vide corollarium propositionis 6 et scholium II 13 propositionis 8) nullam substantiam ab alio produci vel creari. Porro 14 propositione 14 ostendimus præter Deum nullam dari neque concipi posse 15 substantiam atque hinc conclusimus substantiam extensam unum ex infinitis Dei 16 attributis esse. Verum ad pleniorem explicationem adversariorum argumenta 17 refutabo quæ omnia huc redeunt primo quod substantia corporea quatenus 18 substantia constat ut putant partibus et ideo eandem infinitam posse esse et 19 consequenter ad Deum pertinere posse negant. Atque hoc multis exemplis explicant 20 ex quibus unum aut alterum afferam. Si substantia corporea aiunt est infinita, 21 concipiatur in duas partes dividi; erit unaquæque pars vel finita vel infinita. 22 Si illud, componitur ergo infinitum ex duabus partibus finitis, quod est 23 absurdum. Si hoc, datur ergo infinitum duplo majus alio infinito, quod etiam est 24 absurdum. Porro si quantitas infinita mensuratur partibus pedes æquantibus, 25 infinitis talibus partibus constare debebit ut et si partibus mensuretur digitos 26 æquantibus ac propterea unus numerus infinitus erit duodecies major alio 27 infinito. Denique si ex uno puncto infinitæ cujusdam quantitatis concipiatur 28 duas lineas ut AB, AC, certa ac determinata in initio distantia in infinitum 29 protendi, certum est distantiam inter B et C continuo augeri et tandem ex 30 determinata indeterminabilem fore. Cum igitur hæc absurda sequantur ut putant ex 31 eo quod quantitas infinita supponitur, inde concludunt substantiam corpoream 32 debere esse finitam et consequenter ad Dei essentiam non pertinere. Secundum 33 argumentum petitur etiam a summa Dei perfectione. Deus enim inquiunt cum sit ens 34 summe perfectum, pati non potest : atqui substantia corporea quandoquidem 35 divisibilis est, pati potest; sequitur ergo ipsam ad Dei essentiam non 36 pertinere. Hæc sunt quæ apud scriptores invenio argumenta quibus ostendere 37 conantur substantiam corpoream divina natura indignam esse nec ad eandem posse 38 pertinere. Verumenimvero si quis recte attendat, me ad hæc jam respondisse 39 comperiet quandoquidem hæc argumenta in eo tantum fundantur quod substantiam 40 corpoream ex partibus componi supponunt, quod jam (per propositionem 12 cum 41 corollario propositionis 13) absurdum esse ostendi. Deinde si quis rem recte 42 perpendere velit, videbit omnia illa absurda (siquidem omnia absurda sunt, de 43 quo non jam disputo) ex quibus concludere volunt substantiam extensam finitam 44 esse, minime ex eo sequi quod quantitas infinita supponatur sed quod quantitatem 45 infinitam mensurabilem et ex partibus finitis conflari supponunt; quare ex 46 absurdis quæ inde sequuntur, nihil aliud concludere possunt quam quod quantitas 47 infinita non sit mensurabilis et quod ex partibus finitis conflari non possit. 48 Atque hoc idem est quod nos supra (propositione 12 etc.) jam demonstravimus. 49 Quare telum quod in nos intendunt, in se ipsos revera conjiciunt. Si igitur ipsi 50 ex suo hoc absurdo concludere tamen volunt substantiam extensam debere esse 51 finitam, nihil aliud hercle faciunt quam si quis ex eo quod finxit circulum 52 quadrati proprietates habere, concludit circulum non habere centrum ex quo omnes 53 ad circumferentiam ductæ lineæ sunt æquales. Nam substantiam corpoream quæ non 54 nisi infinita, non nisi unica et non nisi indivisibilis potest concipi (vide 55 propositiones 8, 5 et 12) eam ipsi ad concludendum eandem esse finitam, ex 56 partibus finitis conflari et multiplicem esse et divisibilem concipiunt. Sic 57 etiam alii postquam fingunt lineam ex punctis componi, multa sciunt invenire 58 argumenta quibus ostendant lineam non posse in infinitum dividi. Et profecto non 59 minus absurdum est ponere quod substantia corporea ex corporibus sive partibus 60 componatur quam quod corpus ex superficiebus, superficies ex lineis, lineæ 61 denique ex punctis componantur. Atque hoc omnes qui claram rationem infallibilem 62 esse sciunt, fateri debent et imprimis ii qui negant dari vacuum. Nam si 63 substantia corporea ita posset dividi ut ejus partes realiter distinctæ essent, 64 cur ergo una pars non posset annihilari manentibus reliquis ut ante inter se 65 connexis? et cur omnes ita aptari debent ne detur vacuum? Sane rerum quæ 66 realiter ab invicem distinctæ sunt, una sine alia esse et in suo statu manere 67 potest. Cum igitur vacuum in natura non detur (de quo alias) sed omnes partes 68 ita concurrere debent ne detur vacuum, sequitur hinc etiam easdem non posse 69 realiter distingui hoc est substantiam corpoream quatenus substantia est, non 70 posse dividi. Si quis tamen jam quærat cur nos ex natura ita propensi simus ad 71 dividendam quantitatem? ei respondeo quod quantitas duobus modis a nobis 72 concipitur, abstracte scilicet sive superficialiter prout nempe ipsam imaginamur 73 vel ut substantia, quod a solo intellectu fit. Si itaque ad quantitatem 74 attendimus prout in imaginatione est, quod sæpe et facilius a nobis fit, 75 reperietur finita, divisibilis et partibus conflata; si autem ad ipsam prout in 76 intellectu est, attendimus et eam quatenus substantia est, concipimus, quod 77 difficillime fit, tum ut jam satis demonstravimus, infinita, unica et 78 indivisibilis reperietur. Quod omnibus qui inter imaginationem et intellectum 79 distinguere sciverint, satis manifestum erit, præcipue si ad hoc etiam 80 attendatur quod materia ubique eadem est nec partes in eadem distinguuntur nisi 81 quatenus materiam diversimode affectam esse concipimus, unde ejus partes 82 modaliter tantum distinguuntur, non autem realiter. Exempli gratia aquam 83 quatenus aqua est, dividi concipimus ejusque partes ab invicem separari; at non 84 quatenus substantia est corporea; eatenus enim neque separatur neque dividitur. 85 Porro aqua quatenus aqua generatur et corrumpitur; at quatenus substantia nec 86 generatur nec corrumpitur. Atque his me ad secundum argumentum etiam respondisse 87 puto quandoquidem id in eo etiam fundatur quod materia quatenus substantia 88 divisibilis sit et partibus confletur. Et quamvis hoc non esset, nescio cur 89 divina natura indigna esset quandoquidem (per propositionem 14) extra Deum nulla 90 substantia dari potest a qua ipsa pateretur. Omnia inquam in Deo sunt et omnia 91 quæ fiunt per solas leges infinitæ Dei naturæ fiunt et ex necessitate ejus 92 essentiæ (ut mox ostendam) sequuntur; quare nulla ratione dici potest Deum ab 93 alio pati aut substantiam extensam divina natura indignam esse tametsi 94 divisibilis supponatur dummodo æterna et infinita concedatur. Sed de his 95 impræsentiarum satis. 96 97